288 / Çokgözlü Cilo Mavisi / / Polyommatus ciloicus Türkiye'nin Anonim Kelebekleri
Lycaenidae / Çokgözlü Cilo Mavisi / / Polyommatus ciloicus
 
Biyolojik Bilgiler
 
3,6 cm  


Editör bilgileri
Kelebek Türü Çokgözlü Cilo Mavisi
Tür Yetkilisimicrocosmos
Tür Hakkında ilk derleme08.02.2014 14:27
En son güncellemeyi yapanmicrocosmos
Son güncelleme13.02.2014 23:15
Güncellenme sayısı6

En İyiler

Video

 
Sistematik
Taksonomist: de Freina & Witt, 1983
İngilizce Adı: Cilo Blue

Taksonomi
Hesselbarth ve ark. (1995), Polyommatus ciloicus’u endemik bir tür olarak belirtmiştir. Ancak İran’da iki yeni alttür (2002’de P. azarisorum ve 2006’da P. alamuticus) tanımlanması ile bu statüsünü kaybetmiştir (Naderi ve ten Hagen, 2006).
Naderi ve ten Hagen (2006) makalelerinde, son buzul döneminde buz ve aşırı soğuğun geniş alanlara yayılmasıyla, P. ciloicus’un yaşam alanlarının bölündüğü ve izole hale geldiği ve böylece alttürleri arasındaki gen alışverişinin ortadan kalktığını belirtmektedirler. Yazarlar ayrıca P. ciloicus’un taksonomik durumunun yeniden gözden geçirilmesi gerekliliğini de önermektedir.

Genel Özellikler
Erkeğin kanat üstü Çokgözlü Mavi'yi andırır. Her iki kanadın da grimsi alt yüzünde, donuk bir kenar alt bandı ve çok küçük siyah beneklerden oluşanbir orta dış bandı bulunur. Dar bir üçgen şeklindeki beyaz leke, kenar alt bandından hemen hemen arka kanat diskal beneğe kadar uzanır.
Dişinin kanat üstü kahverengidir. Zemini daha koyu alt yüzündeki benekler ve lekeler ise erkeğe göre biraz daha canlı ve iridir.


Türkiye Dağılımı
Çokgözlü Cilo Mavisi Türkiye’nin güneydoğusu ve İran’ın kuzeybatısında toplamda beş alanda bulunmaktadır.
Hakkari’de Cilo Dağı’nın alt yamaçları ve sarp vadilerinde, 1400-1950 metre arasındaki üç alanda kaydedildi. Ayrıca Yüksekova, Zap suyu Vadisinde de görülmüştür.





Dünya Dağılımı
İran

Yaşam Döngüsü
Haziran, Temmuz

Yaşam Alanı ve Ekolojisi
Yüksek dağ silsilerinin orta yüksekliklerinde (1.400-2.300 m, Türkiye’de maksimum 1950 m) bulunur. Türkiye’de nemli, bol çiçekli ve zengin bitki çeşitliliğine sahip, kısmen drene edilmiş çayırlarda bulunduğu belirtilmektedir (Hesselbarth ve ark. 1995). Ancak bu bilgi, İran’daki gözlemlerle uyuşmamaktadır.
İran’da tırtılın besin bitkisinin bulunduğu alanlarda kaydedilmiştir ki, bu bitki uzun yoğun tüylerle kaplı nadir ve yerel bir Vicia türüdür. Bu bitkinin Türkiye’deki kelebekler tarafından da kullanıldığı bilinmektedir (C. Castelain kişisel görüşme 2010). Bitki, küçük ve kurak alanlardaki taşlık ve dik yamaçlarda yetişir; sulak yerlerde bulunmaz. Kelebekler, daha yaygın diğer Vicia türlerini kullanırken kaydedilmemiştir.
Türün kaydedildiği bütün alanlarda, uzun ve yoğun bitki örtüsünün bulunduğu arazi parçaları, kelebeğin uçuş döneminin sona erdiği temmuz ayında tırpanla biçilmektedir. Çokgözlü Cilo Mavisi’nin tercih ettiği Vicia türünün bulunduğu alanlar ise, seyrek bir bitki yapısına sahip olup bu noktalardaki yem bitkilerinin değeri daha azdır. Bu sebeple bu alanlarda ot biçimi yapılmamaktadır. Bu geleneksel biçme yönteminin, kelebek ve besin bitkisine sağladığı doğal koruma oldukça önemlidir. W. ten Hagen, kelebeğin bulunduğu alanların, sadece bir yıl boyunca bile koyun veya keçilerle yoğun şekilde otlatılmasının, Vicia ve Çokgözlü Cilo Mavisi alt-popülasyonlarını yok edebileceğini düşünmektedir. Bölge halkı büyükbaş hayvancılığa ve geleneksel ot biçim yöntemlerine devam ettiği sürece, otlatma/aşırı otlatma durumu görülmeyecektir.
İlginç bir şekilde, türün kaydedildiği tüm alanlar yol kenarındadır ki, bunun sebebi (1) bu alanlara ulaşımın kolay olması sebebiyle türün kayıtlarının yol kenarlarından gelmesi, (2) bitkinin ot biçimi gibi ekolojik sebeplerle bu alanlarda bulunuyor olması olabilir.
Erkek ve dişiler aynı anda uçmaya başlar ve 10-14 günlük bir uçuş dönemleri vardır. Bu dönem, besin bitkisinin büyüme dönemiyle bire bir bağlantılıdır (İran’da alan başına sadece 10-30 bitki kaydedilmiştir).

Davranış
Popülasyon eğilimi bilnmiyor.

Popülasyon
Yerel bir türdür. Cilo Dağı yamaçlarında üç, İran’ın kuzeybatısında dört alanda kaydedilmiştir.
Bu alanlar çok küçük olduğu ve tür otlatma rejimindeki ufacık değişikliklerden bile etkilenebilecek durumda olduğu için, toplamda üç yerde bulunduğu kabul edilmektedir. Nadir bir tür olmasa da, alt-popülasyonları küçük ve parçalanmıştır. Üstelik, çok kısa olan uçuş dönemi mevsimlere göre değişiklikler gösterebileceği için, uçuş döneminin kolaylıkla kaçırılabileceği ve bu sebeple nadir olduğunun düşünüldüğü öne sürülmektedir.

Benzer Türler ve Ayırt Edilme Yöntemleri
-

Koruma Statüsü
Tehdite yakın.

KIRMIZI LİSTE DEĞERLENDİRMESİNİN GEREKÇELERİ:
Çokgözlü Cilo Mavisi (Polyommatus ciloicus), küçük ve yerel alt-popülasyonlar halinde ve küresel ölçekte birbirinden ayrı beş alanda bulunan, parçalanmış dağılıma sahip bir türdür. Biri Türkiye’nin güneydoğusunda, ikisi İran’ın kuzeybatısında bulunan üç alttürü vardır. Naderi ve ten Hagen (2006), kelebeğin yüksek dağlardaki küçük yaşam alanlarında izole durumda olması nedeniyle alttürleri arasında gen alışverişinin olmadığını düşünmektedir. Bu nedenle türün tehdit kategorisinde bölgesel düzenlemeye gidilmemiştir.
Güneydoğu Anadolu’da 12 km2’lik bir YŞA’ya sahip olduğu tahmin edilen tür, Cilo Dağı’nda üç alanda bulunmaktadır. Küçük popülasyonlar halinde görülen türün tırtılının besin bitkisi nadir ve çok yerel bir Vicia türüdür. Bu bitki yem bitkisi için biçilen doğal çayırların yakınında bulunur. Kelebek ve besin bitkisi, gerçekleşebilecek herhangi bir değişime karşı çok duyarlıdır. Türe yönelik tehditler arasında; geleneksel tarım faaliyetlerinde değişiklik (ot biçiminden otlatmaya geçilmesi), yol genişletme çalışmaları (türün bulunduğu bütün alanlar yol kenarlarında olduğu için) ve yapılaşma gösterilmektedir. Kelebeğin Türkiye’deki alt-popülasyonunun, insan faaliyetlerinden ya da diğer rastgele değişikliklerden kısa bir zaman dilimi içerisinde etkilenip, Kritik ya da Tükenmiş statüsüne ulaşma ihtimali olduğu için (Bkz. IUCN ölçütleri), Duyarlı olarak sınıflandırılmıştır.

Yayınlar ve Referanslar
Türkiye'nin Kelebekleri Doğa Rehberi: Ahmet BAYTAŞ
TKKS (Türkiye'deki Kelebeklerin Koruma Stratejisi): DKM


Linkler
www.bilgius.com/tag/cokgozlu-cilo-mavisi-kelebegi/


Kaynak bilgisi bulunamadı
Çokgözlü Cilo Mavisi Fotografları